szukaj

• Strona główna
• Zapraszamy
• Kontakt
• Zarząd
• Intro
• 
• english
• deutch
• Przetargi

•  
  Więzienie polityczne
   
•  
  Radogoszcz
   
•  
  Stacja Radegast
   
•  
  Kuźnia Romów
   
•  
  Zbiory
   

Nasze muzealne zbiory

Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi gromadzi, opracowuje, udostępnia i popularyzuje zabytki historyczne związane z walką Polaków o wolną, niepodległą i sprawiedliwą Polskę – od Powstania Kościuszkowskiego po czasy współczesne. Wiele uwagi poświęca gromadzeniu obiektów dokumentujących powstanie i rozwój Łodzi oraz regionu łódzkiego, ze szczególnym uwzględnieniem wielonarodowego charakteru i tradycji rewolucyjnych jego mieszkańców. Zaczątek zbiorów muzealnych stanowiły przekazy od różnych instytucji w okresie tworzenia Muzeum Historii Ruchu Rewolucyjnego (poprzedniczki obecnego Muzeum). Wiele kolejnych eksponatów ofiarowali nam uczestnicy walk niepodległościowych i konspiracji, ich rodziny bądź inne osoby prywatne. Znaczna część tych eksponatów, które obrazują męczeństwo i martyrologię Polaków, znalazła miejsce w naszym Muzeum dzięki członkom Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej – Okręg Łódź, Związku Sybiraków i Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego. Nieliczne eksponaty zostały zakupione. W wyniku dotychczasowej działalności Muzeum zgromadziło interesujący zbiór eksponatów liczący niemal 50 tys. pozycji inwentarzowych. Tworzą go archiwalne dokumenty, fotografie, realiów historyczne oraz obiekty zastępcze w postaci mikrofilmów, faksymiliów, fotokopii i kopii. Oryginalne eksponaty grupowane są w trzech działach: archiwalia, ikonografia i realia historyczne. Zbiory archiwalne – to materiały w postaci obwieszczeń, plakatów i afiszy, odezw i ulotek, korespondencji, dokumentów osobistych, prasy, różnego rodzaju druków ulotnych, relacji, wspomnień itp. Na uwagę zasługują zwłaszcza: zbiory dokumentów z okresu Powstania Kościuszkowskiego; druki ulotne z czasów manifestacji patriotycznych 1861 r. i Powstania Styczniowego; łódzkie afisze z Rewolucji lat 1905-1907, z wydarzeń I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej i wojny obronnej 1939 r.; druki ulotne zdobione elementami narodowymi i patriotycznymi, upamiętniające ważne wydarzenia w historii Polski: rozbiory, Konstytucję 3 Maja, powstania narodowe – np. telegramy, znaczki kwestarskie, nalepki naokienne, karty żywnościowe z wizerunkami bohaterów narodowych; obwieszczenia sądów specjalnych z wyrokami śmierci na mieszkańców Łodzi i zarządzenia władz okupacyjnych w latach II wojny światowej; kolekcja banknotów z łódzkiego getta; prasa konspiracyjna i druki podziemne; materiały związane z represjami lat 1945-1956; gazetki, znaczki poczty niezależnej i inne materiały z okresu stanu wojennego.


W Muzeum przechowujemy pamiątki archiwalne związane z postaciami wybitnych Polaków, np. rękopisy Tadeusza Kościuszki, laurki imieninowe kierowane do Józefa Piłsudskiego, listy pasierba Ignacego Paderewskiego z informacją o koncertach pianisty i gromadzeniu środków finansowych na rzecz Amerykańskiego Komitetu Funduszu Pomocy Polskim Ofiarom Wojny. Szczególną kolekcję archiwalną stanowią dokumenty osobiste i korespondencja zesłańców i więźniów z okresu zaborów, jeńców, więźniów obozów koncentracyjnych, obozów przejściowych, osób deportowanych w głąb ZSRR po 17 września 1939 r., robotników przymusowych III Rzeszy i więźniów obozów pracy w ZSRR. Muzeum wiele uwagi poświęca gromadzeniu zbiorów ikonograficznych, tj. zdjęć, albumów z fotografiami i kart pocztowych. Zawarta na nich informacja stanowi bowiem ważny element uzupełniający przekazy pisane. Zgromadziliśmy około 15 000 obiektów, obrazujących m.in. wygląd i życie miasta, dokumentujących uroczystości świeckie i kościelne, wydarzenia polityczne i kulturalne, życie codzienne, pracę i martyrologię mieszkańców Łodzi. Najstarsze w naszych zbiorach zdjęcia dotyczą dziewiętnastowiecznej Łodzi. Są to np.: fotografie pięknej zabudowy miejskiej, powstałej według projektu słynnego architekta – Hilarego Majewskiego, wykonane techniką bromową; zdjęcia zabudowań fabrycznych i hal produkcyjnych zakładów włókienniczych znanego przemysłowca Roberta Biedermanna; zdjęcie grupowe pracowników Fabryki Maszyn i Odlewni Żelaza Otto Goldammera, wykonane na dziedzińcu fabrycznym w 1894 r. przez francuskiego fotografa J. Davida. Posiadamy zbiór różnorodnych zdjęć i kart pocztowych o tematyce wojskowej. Na szczególną uwagę zasługują m.in.: kolekcja związana z historią Legionów Polskich, z postacią Józefa Piłsudskiego, czy dotycząca 28. Pułku Strzelców Kaniowskich (Dzieci Łodzi); fotografie wykonane w obozach internowanych żołnierzy polskich w Szczypiornie, Łomży i Taraczköz na Węgrzech w latach 1917-1918; album „Armia Polska we Włoszech 1918-1919” z oryginalnymi 130 zdjęciami z obozu na terenie Włoch, w którym przebywali jeńcy polscy z armii austriackiej (następnie wcieleni do Armii Polskiej gen. Józefa Hallera); fotografie z 1938 r. z uroczystości przekazania Wojsku Polskiemu broni, ufundowanej ze społecznych składek; amatorskie zdjęcia żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie: 1 Dywizji Panc. gen. Stanisława Maczka i II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa; fotografie, obrazujące różnorodne życie kulturalne polskich żołnierzy w obozach jenieckich (np. w Oflagu VII A w Murnau). Z lat okupacji hitlerowskiej posiadamy m.in. ciekawą kolekcję 30 fotografii wykonanych na ulicach Łodzi późną wiosną 1944 r. i niezwykle cenne zdjęcia z łódzkiego getta z lat 1940-1944, na których utrwalono jego zabudowę, mieszkańców, warunki ich życia i pracy.


Szczególne miejsce w zbiorach ikonograficznych zajmują zdjęcia represjonowanych w czasach totalitaryzmu obywateli polskich, zarówno na ziemiach polskich, jak i na Wschodzie. Zgromadziliśmy też (choć wciąż dość skromną) dokumentację fotograficzną, związaną z konspiracją i walką o demokratyzację życia publicznego na terenie regionu łódzkiego po 1945 r. Dzięki zrozumieniu i życzliwości łódzkiego środowiska represjonowanych w latach stalinizmu systematycznie powiększa się zbiór zdjęć, obrazujących warunki życia i morderczej pracy w obozach NKWD w ZSRR. Spośród zdjęć współczesnych na uwagę zasługują np.: oryginalne fotografie z wiecu, który odbył się w Hali Sportowej w Łodzi 11 listopada 1980 r. z udziałem Lecha Wałęsy – przewodniczącego NSZZ „Solidarność”; ponad 200 zdjęć ze strajków protestacyjnych w łódzkich fabrykach i zakładach w listopadzie 1980 r. i lutym 1981 r.; fotografie ze strajku studentów Łodzi w styczniu-lutym 1981 r. Od wielu lat Muzeum kolekcjonuje karty pocztowe o tematyce patriotycznej i widokówki łódzkie. Najstarsze pocztówki przechowywane w zbiorach, tzw. karty korespondencyjne, pochodzą z 1898 r. i upamiętniają postaci wielkich Polaków – Tadeusza Kościuszkę i Adama Mickiewicza. Ciekawie prezentuje się zbiór kart pocztowych wydawanych w różnych latach z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy. Chociaż dotyczą tematyki religijnej, zawierają wiele graficznych symboli narodowych – wizerunki orła białego, herb Polski, Litwy i Rusi, biało-czerwone flagi itp., a także napisy o treściach niepodległościowych. Systematycznie uzupełniana jest kolekcja kart pocztowych, obrazujących rozwój i historię miasta Łodzi. Znaleźć na nich można, zmieniające się przez lata: ulice, rynki, pałace i budynki fabryczne, banki, dworce kolejowe, szkoły, szpitale, obiekty sakralne (w tym nieistniejące już synagogi), a także panoramę miasta od końca XIX wieku po dzień dzisiejszy. Odrębną grupę zbiorów muzealnych stanowią realia historyczne w postaci medali pamiątkowych, znaczków, plakietek, odznaczeń, militariów, umundurowania i oporządzenia wojskowego, ubiorów więziennych, sztandarów, obiektów etnograficznych, dzieł sztuki itp. Do ciekawszych eksponatów należą różnego rodzaju pamiątki patriotyczne, np.: broszki, szpile do krawata i spinki do mankietów koszuli, bransolety, szylkretowy naszyjnik i krzyżyk z okresu tzw. żałoby narodowej. Wyjątkowo interesujące są te zdobione narodowymi i patriotycznymi elementami graficznymi i napisami, np.: haftowana sakiewka z wizerunkiem Orła i Pogoni Litewskiej, srebrne grawerowane obrączki, zdobione orzełkiem (wymieniane za złote obrączki i za kruszec – dla pozyskania funduszy na cele walki o niepodległość Polski). Ciekawie i dość licznie prezentuje się kolekcja związana z postacią Pierwszego Marszałka Polski – Józefa Piłsudskiego, np. scyzoryk z jego wizerunkiem, znaczki, medale i plakietki pamiątkowe, figurki, portret na tkaninie, grafiki i karykatury.



Od lat Muzeum gromadzi eksponaty związane z historią oręża polskiego. Zbiory broni, medali wojennych i odznaczeń bojowych, umundurowania i elementów wyposażenia żołnierskiego należą do najbogatszych w mieście. Do cenniejszych należą, np.: kurtki, płaszcz legionowy i czapki (tzw. maciejówki po Antonim Barze) oraz mundur 1. Pułku Artylerii I Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka z lat II wojny światowej; szabla z napisem „KOSCIUSZKO”, sygnet pamiątkowy 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich, lanca kawaleryjska, ciężkie karabiny „Maxim”. Równie interesujące są realia historyczne w postaci: czapek wojskowych, orzełków, naszywek, hełmów, lornetek, mapników, saperek, menażek, żetonów rozpoznawczych (tzw. nieśmiertelników), odznak pułkowych itp. Unikalny charakter ma kolekcja pamiątek powstałych w więzieniach carskich, na zesłaniu na Syberii, podczas zaborów i w czasie II wojny światowej – w hitlerowskich więzieniach, obozach jenieckich i koncentracyjnych, a także w łagrach NKWD i w więzieniach polskich w latach terroru stalinowskiego. Są to: grawerowane szklanki, zdobione widokówki z kory brzozowej, szkatułki, grypsy, własnoręcznie wykonana biżuteria (np. bransoletki z włosia i z aluminium z wygrawerowanymi numerami obozowymi), szachy wykonane z chleba w carskim więzieniu przy ul. Gdańskiej 13 (obecnie MTN) i drewniane wykonane w obozie pracy NKWD w Donbasie; własnoręcznie wykonane instrumenty muzyczne, serwetki, wyroby ze słomy i chleba (np. krzyżyki, cygarniczki); rysunki o tematyce martyrologicznej Szymona Andrzejewskiego – więźnia obozu w Auschwitz itd. Wyjątkowe miejsce w naszych zbiorach zajmują pamiątki po więźniarkach hitlerowskiego więzienia policyjnego dla kobiet (Polizeigefängnis für Frauen), mieszczącego się przy ul. Gdańskiej 13, więźniach Rozszerzonego Więzienia Policyjnego na Radogoszczu (Erweitertes Polizeigefängnis Radegast) i innych więzień hitlerowskich z terenu Łodzi. Korespondencja, różańce, grypsy, pamiętniczki, kostki do gry, wspomnienia i relacje dokumentują martyrologię społeczeństwa polskiego lat okupacji hitlerowskiej. Muzeum posiada niewielki zbiór eksponatów o tematyce żydowskiej, np.: srebrny obrzędowy kielich, batymy z filakteriami, podręcznik do nauki Talmudu, modlitewnik Siddur, Na uwagę zasługują eksponaty związane z łódzkim gettem: monety oraz pamiątkowe plakietki i zapalniczka tam powstałe. Wiosną 2004 r. do naszych zbiorów trafiła waliza podróżna należąca do austriackich Żydów, Anny i Ericha Schwarz, którzy przebyli do getta 29 października 1941 r. z Wiednia, a zostali z niego wywiezieni 5 kwietnia 1942 r. (prawdopodobnie zginęli w Chełmie nad Nerem).



Przechowujemy w zbiorach pamiątki osobiste po tych, którzy zginęli w styczniu 1945 r. w płomieniach na Radogoszczu, w przeddzień wyzwolenia Łodzi spod okupacji hitlerowskiej: okulary, skórzane portfele i portmonetki, szkaplerzyk, medalik i książeczkę do nabożeństwa, legitymację tramwajową, fotografie najbliższych, zapiski itd. Szczególną wartość mają portrety więźniów, których autor – Teodor Wileński – był jednym ze współwięźniów. Bardzo skromnie prezentują się eksponaty związane z samym więzieniem radogoskim – pręty i płaskowniki, pochodzące z kotłowni, część izolatora elektrycznego, przedmioty służące załodze więziennej do maltretowania więźniów. Odrębną kolekcję tworzą dzieła sztuki – prace z dziedziny malarstwa, grafiki i rzeźby – głównie twórców łódzkiego środowiska artystycznego. Posiadamy obrazy m. in. Konstantego Mackiewicza, Wiesława Garbolińskiego, Jerzego Krawczyka, Benona Liberskiego i Wiesława Śniadeckiego; rysunki łódzkich zakładów i fabryk autorstwa Wacława Kondka; rysunki satyryczne rzeźby Wiesława Wołosewicza, Antoniego Biłasa, Zdzisława Liszewskiego czy małżeństwa E. J. Mazurczyków. Najcenniejszy jest niewątpliwie portret Marii Sawiczewskiej – siostry Artura Grottgera jego autorstwa, namalowany w 1863 r. Interesująca jest też kolekcja sztandarów. Na szczególną uwagę zasługują sztandary: „Łódzkiego Koła Uczestników Powstania Styczniowego”, „Weteranów Walk Rewolucyjnych 1905-1918”, „Zgromadzenia Czeladzi Kowalskiej w Łodzi” z 1922 r. „ZWZ – PCK Obwodu Ruda Pabianicka” (obecnie dzielnica Łodzi), „Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej” z 1936 r. i inne. Nasze, niewątpliwie bogate i różnorodne zbiory są eksponowane na wystawach stałych i czasowych, udostępniane w celach badawczych zainteresowanym osobom i instytucjom, wykorzystywane przez dziennikarzy, filmowców i twórców telewizyjnych. Dzięki temu nie spoczywają w magazynach, lecz na co dzień dobrze służą popularyzacji Niepodległościowych Tradycji polskiego społeczeństwa, kształtowaniu i umacnianiu patriotyzmu, poszerzaniu wiedzy historycznej, spełniając tym samym ważną funkcję edukacyjną, wychowawczą i popularyzatorską.

Maria Głowacka

Zobacz także: artykuł o zbiorach Oddziału Martyrologii Radogoszcz

Zobacz także GALERIĘ NAJNOWSZYCH EKSPONATÓW Muzeum