Polski English Przedź do profilu MTN

75. rocznica pierwszego transportu do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof)

8 grudnia 1941 Niemcy uruchomili ośrodek Zagłady w Chełmnie nad Nerem. Pierwszymi ofiarami eksterminacji byli Żydzi z getta w Kole. W styczniu 1942 roku do Kulmhof przybyły pierwsze transporty Romów i Żydów z Litzmannstadt Getto. 75 lat po tej tragedii na Stacji Radegast zainaugurowano obchody upamiętniające to wydarzenie.

8 grudnia na Stacji Radegast rozpoczęły się uroczystości upamiętniające 75. rocznicę pierwszego transportu do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof). W inauguracji wzięli udział m.in. sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury Jarosław Sellin, wiceprezydent Miasta Łodzi Krzysztof Piątkowski, przewodniczący Rady Miasta Tomasz Kacprzak, prof. Barbara Engelking kierownik Centrum Badań nad Zagładą Żydów, prof. Paweł Śpiewak dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego,p.o Dyrektora Oddziału IPN w Łodzi dr Paweł Perzyna, rabin Łodzi Dawid Szynchowski, przedstawiciele społeczności żydowskiej i romskiej, mieszkańcy Łodzi, oraz uczniowie z Gimnazjum nr 10 i Gimnazjum nr 18 w Łodzi.  

Uroczystość koncertem pieśni żydowskich uświetnił Chór Dziecięcy Miasta Łodzi. Po koncercie uczestnicy spotkania udali się pod macewę upamiętniającą ofiary zgładzone w Chełmnie, gdzie złożyli kwiaty i zapalili znicze.  

Ośrodek Zagłady w Chełmnie nad Nerem zaczął funkcjonować 8 grudnia 1941 roku. Uruchomiony został jeszcze przed konferencją w Wannsee (20 stycznia 1942), która włączyła politykę eksterminacji społeczności żydowskiej do planów rządu Rzeszy.

Wybór Chełmna był nieprzypadkowy. Był dobrze skomunikowany (drogi dojazdowe, połączenie kolejowe kolejką wąskotorową z Kołem, a przez Koło z Łodzią i Poznaniem). Nie bez znaczenia było też sąsiedztwo Lasu Rzuchowskiego z licznymi polanami, miejsca dogodnego na ukrycie masowych grobów. Niewątpliwą zaletą z punktu widzenia opraców było też urokliwe położenia wsi na skarpie w pobliżu doliny Neru. Sama eksterminacja dokonywana miała być zaś w tutejszym – opuszczonym – pałacu. Wszystko to wprowadzać miało skazanych w nastrój rozluźnienia. Z relacji świadków wynika, że urzeczeni widokiem nie spodziewali się nadchodzącej śmierci sądząc, że przywiezieni zostali do uzdrowiska.

8 grudnia 1941 przybył do Chełmna pierwszy transport z pobliskiego Koła. Z zeznań świadków wynika, że transport przybyć mógł albo nocą 7/8 grudnia. Żydzi noc przed zagładą spędzić mieli w tutejszym pałacu.

Pierwszy transport ze Stacji Radegast do Chełmna wyjechał 16 stycznia 1942r. – poprzedzony likwidacją obozu cygańskiego (5-12 stycznia 1942 r.). Akcja wywożenia trwała z przerwami do 15 maja 1942 r. – w jej wyniku zagazowano w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem 57 064 Żydów. W pierwszej kolejności wywożono osoby bezrobotne i będące na zasiłkach, z wyrokami karnymi, jak również ochotników, następnie Żydów zachodnioeuropejskich. Ośrodek pochłonął około 250 000 ofiar, w większości Żydów z Kraju Warty oraz Romów przywiezionych z Burgenlandu.

Autor: S. Adamkiewicz
« powrót do góry