Polski English

149 Rocznica urodzin Romana Dmowskiego [9 VIII 1864]

Roman Dmowski przyszedł na świat 9 sierpnia 1864 we wsi Kamionek pod Warszawą, był synem robotnika, a później właściciela firmy brukarskiej Walentego Dmowskiego oraz Józefy Lenarskiej. Miał 2 braci i 2 siostry.

Po ukończeniu gimnazjum, dostał się w 1886 r. na wydział fizyczno-matematyczny Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończył cztery lata później z tytułem doktora nauk przyrodniczych.

W 1888 r. został członkiem, a później "starszym" warszawskiego koła Związku Młodzieży Polskiej, tzw."Zetu", działającego przy tajnej Lidze Polskiej, utworzonej w 1887 r.. Rok później został członkiem Ligi Polskiej. Przez rok (1891-1892) studiował w Paryżu, w drodze powrotnej do kraju został aresztowany w Genewie za współorganizowanie wielkiej manifestacji patriotycznej z okazji stulecia uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Został osadzony w warszawskiej Cytadeli, skąd wypuszczono go w styczniu 1893 r..

W 1893 r. przekształcił Ligę Polską w Ligę Narodową, na której czele stanął osobiście jako szef Komitetu Centralnego. Celem Ligi Narodowej było utworzenie silnego, jednolicie narodowego państwa polskiego. Niedługo po utworzeniu Ligi Polskiej na mocy wyroku władz rosyjskich został skazany za współorganizację manifestacji trzeciomajowej na zesłanie w głąb Rosji, do Mitawy. Pod pozorem wyjazdu do Warszawy, uciekł w lutym 1895 r. do Lwowa, gdzie został redaktorem miesięcznika "Przegląd Wszechpolski". W 1896 ponownie wybrany do Komitetu Centralnego Ligi Narodowej jako jeden z jej członków. W 1897 r. Dmowski założył ugrupowanie polityczne o charakterze narodowym "Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne". W latach 1898-1900 wyjeżdzał za granicę, do Francji i Anglii, dotarł również do Brazylii. W 1903 r. wydał słynną książkę "Myśli nowoczesnego Polaka", gdzie przedstawił główne założenia polityczne i społeczne ruchu narodowego.

W grudniu 1905 r. został redaktorem naczelnym "Gazety Polskiej", wydawanej w Warszawie. 27 lutego 1907 r. został wybrany posłem do rosyjskiej II Dumy. W 1908 r. napisał "Niemcy, Rosja a kwestia polska", gdzie przedstawił sytuację polityczną Polski i jej zaborców. W lutym 1909 r. złożył mandat poselski.

Wybuch I wojny światowej zastał Dmowskiego za granicą. Wrócił do kraju, został przedstawicielem powstałego w listopadzie 1914 r. Komitetu Narodowego Polski, który miał poparcie Francji i Wielkiej Brytanii i który był nastawiony prorosyjsko. Dmowski wyjechał następnie do Londynu (w 1916 r. otrzymał tytuł doktora honoris causa w Cambridge) i Szwajcarii w celu propagowania sprawy polskiej na Zachodzie. W 1917 r. trafić do Francji. W Lozannie 15 sierpnia 1917 r. powstał z inspiracji Dmowskiego Komitet Narodowy Polski z siedzibą w Paryżu, który został uznany przez mocarstwa zachodnie za namiastkę rządu polskiego. Komitet prowadził polską politykę zagraniczną i powołał w 1918 r. Armię Polską we Francji, tzw. Błękitną Armią, na której czele stanął gen. Józef Haller. Roman Dmowski, jako Delegat Pełnomocny Polski był wraz z Ignacym Paderewskim jedynymi przedstawicielami Polski na konferencji pokojowej w Wersalu. 28 czerwca 1919 r. podpisali oni traktat wersalski, który przywracał Polskę na mapę Europy.

Po wojnie Dmowski został posłem na Sejm Ustawodawczy 1919 r., ale przez rok z powodu choroby przebywał w Algierze na kuracji. W czasie wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. należał do Rady Ochrony Państwa. W latach 1922-1934 mieszkał w majątku Chalupowo niedaleko Poznania. Przez okres niecałych dwóch miesięcy (28 X- 15 XII 1923) był ministrem spraw zagranicznych w rządzie Wincentego Witosa. W 1925 r. wydał książkę "Polityka polska i odbudowanie państwa polskiego", w którym opisał swoje działania na rzecz Polski. W 1926 r. jednoznacznie skrytykował zamach majowy Piłsudskiego, zaś 4 grudnia tego samego roku zainaugurował działalność powołanego przez niego w Poznaniu Obozu Wielkiej Polski - organizacji prawicowej, która miała przeciwstawić się rządom sanacji. Z czasem Obóz stał się najliczniejszą organizacją polityczną w Polsce- liczył ok 300 tysięcy członków. W 1928 powołał Stronnictwo Narodowe. Dmowski swoje poglądy nacjonalistyczne wykładał w kolejno wydawanych broszurach: "Kościół, naród i państwo" (1927), "Świat powojenny i Polska" (1931) oraz "Przewrót" (1934). 

Roman Dmowski zmarł w 2 stycznia 1939 r. w Drozdowie pod Łomżą, gdzie spędził ostatnie lata swojego życia. W jego pogrzebie wzięło udział ponad 100 tys. osób.

 

 

 

 

 

« powrót do góry