Polski English Przedź do profilu MTN

Wspomnienie o Ryszardzie Iwanickim

  (1953 – 2017)

Wykształcenie wyższe, Uniwersytet Łódzki, historyk, starszy dokumentalista w Muzeum Tradycji Niepodległościowych (MTN). W tej instytucji muzealnej pracował od 1977 roku,  mocno związany z działalnością kulturalną oraz upowszechnianiem tradycji niepodległościowych i historii Polski. Aktywnie uczestniczył w życiu społecznym i kulturalnym Łodzi oraz województwa Łódzkiego.

Przez blisko cztery dekady współtworzył szeroką działalność naukową MTN w Łodzi  w zakresie prowadzenia prac badawczych oraz upowszechniania treści związanych z walką o niepodległość narodu i państwa polskiego,  a także martyrologią Polaków podczas II wojny światowej. Niezwykle ważnym elementem tej muzealniczej pracy było również zachowanie pamięci o tych wszystkich, którzy złożyli swoje życie i zdrowie na ołtarzu ojczyzny, by Polska była krajem suwerennym, a Polacy mogli żyć i budować swoją przyszłość i następnych pokoleń w wolnej Ojczyźnie.

Urodził się 2 kwietnia 1953 r. w Wałbrzychu  w rodzinie inteligenckiej. Ojciec, z zawodu był lekarzem. Matka, Krystyna z Szolców, posiadała średnie wykształcenie ekonomiczne, przez długie lata pracowała jako księgowa, a następnie zajmowała się konserwacją tkanin w Muzeum Historii Włókiennictwa w Łodzi[1].  Po śmierci ojca, w 1959 r.  wraz z matką zamieszkał w Zgierzu, gdzie w 1968 r.  ukończył szkołę podstawową, zaś w 1972 r. otrzymał świadectwo dojrzałości w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica.

W 1972 roku rozpoczął studia na Wydziale Historyczno-Filozoficznym Uniwersytetu Łódzkiego (UŁ), na kierunku historycznym. Studiując historię, pragnął pracować w muzeum, przy gromadzeniu zbiorów. W 1977 roku uzyskał absolutorium na Wydziale Historii Uniwersytetu Łódzkiego.

Od 26 października 1977 r. rozpoczął pracę w ówczesnym Muzeum  Historii Ruchu Rewolucyjnego w Łodzi[2]. Całe swoje życie naukowe poświęcił pracy w tej instytucji. Pracował kolejno na stanowiskach: asystenta, asystenta bibliotekarza, starszego przewodnika muzealnego i starszego dokumentalisty.

W początkowym okresie jego działalności w Muzeum do podstawowych zadań należało gromadzenie zabytków, opieka nad eksponatami na wystawach, oprowadzanie wycieczek po salach wystawienniczych, organizowanie spotkań muzealnych,  prowadzenie badań naukowych określonych planem działalności instytucji muzealnej, a także przygotowywanie publikacji do wydawnictw muzealnych oraz inne prace  popularno-oświatowe. Uczestniczył również w opracowywaniu scenariuszy i  realizacji wystaw czasowych i oświatowych zarówno w Muzeum jak i poza nim.

W latach siedemdziesiątych Ryszard Iwanicki,  zajął się  tematyką walk o niepodległość  państwa polskiego podczas II wojny światowej,  a  także skupił swoją uwagę na problemie martyrologii Polaków pod okupacją Niemiec hitlerowskich w Polsce. Kontynuował te działania naukowe również później, w  Oddziale Martyrologii Radogoszcz MTN w Łodzi. Po 1989 r., szeroko rozwinął swoje zainteresowania związane z tematyką martyrologii Polaków na „Wschodzie”, pod okupacją sowiecką.  Pozyskane w tym czasie swojej pracy twórczej materiały źródłowe, skrupulatnie wykorzystywał do opracowań naukowych. Jego artykuły były publikowane  w kraju i za granicą. Prace te zawierały cenne naukowe odniesienia i przypisy, a także bazowały na bogatej bibliografii z dziedziny historii. Publikacje Ryszarda Iwanickiego  mają przede wszystkim  charakter przyczynkarski, zawierają trafne wnioski ogólne. W sumie jego bibliografia  liczy około 30  pozycji.

Podkreślić należy wysoki poziom organizowanych i współorganizowanych przez Ryszarda Iwanickiego wystaw stałych i czasowych. Przez Dyrekcję Muzeum proszony był wielokrotnie o wsparcie merytoryczne dla innych pracowników, którzy realizowali trudne scenariusze wystawiennicze. Każdej ekspozycji muzealnej od lat towarzyszyły katalogi i foldery, charakteryzujące się wysokim poziomem naukowym i edytorskim. R. Iwanicki  był autorem i współautorem wielu z nich.

Spośród jego publikacji muzealnych wymienić należy m.in.: „Rozstrzelany życia los… Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk”, Stowarzyszenie „Rodzina Katyńska” w Łodzi, MTN, Łódź 1997, ss. 431[3] (prezentująca 368 biogramów oficerów WP oraz funkcjonariuszy policji i innych służb łódzkiego środowiska katyńskiego, gdzie materiały źródłowe zawarte w tym opracowaniu, były pomocne przy opracowaniu Cmentarnych Ksiąg dla Polskich Cmentarzy Wojennych w Katyniu, Charkowie, Miednoje i Kijowie-Bykowni); Folder wystawy „XX lat historii NSZZ „Solidarność”, Zarząd Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność”, MTN w Łodzi, grudzień 2000 r. – marzec 2001[4]; „Martyrologium Łódzkie, Przewodnik po Radogoszczu i Miejscach Pamięci Narodowej”, MTN – Oddział Radogoszcz, Łódź 2005, ss. 156[5]; Folder do wystawy „Prawda i Pamięć. Zbrodnia Katyńska” (w języku rosyjskim) [2007-2008 – Rosja (Katyń, Smoleńsk, Miednoje, Sankt Petersburg)[6]; Zbrodnia i Pamięć. Bykownia – czwarty  cmentarz katyński” (Łódź 2013) - gdzie R. Iwanicki należał do redakcyjnego zespołu, które wydało okolicznościową gazetę katyńską poświęconą badaniom archeologiczno–ekshumacyjnym w Kijowie-Bykowni; Folder wystawy „Trwajcie w tym świętym dziedzictwie… - 1050. rocznica Chrztu Polski na ziemiach Archidiecezji Łódzkiej”, MTN, Łódź 2016, ss. 110 - gdzie R. Iwanicki umieścił swój ostatni artykuł pt.: Wystawa czasowa „Trwajcie w tym świętym dziedzictwie… - charakterystyka ekspozycji i ważniejsze eksponaty[7]”.  

Podkreślić należy wysoki poziom organizowanych i współorganizowanych przez Ryszarda Iwanickiego licznych wystaw oświatowych, czasowych i stałych[8]. Spośród zrealizowanych ekspozycji wymienić należy: „Rozstrzelany życia los …” (Łódź 1995); „Katyń – Niezapomniana zbrodnia”(Łódź 2000 r.); „XX lat historii NSZZ „Solidarność”, (Łódź, grudzień 2000 r. – marzec 2001); „Prawda i Pamięć. Zbrodnia Katyńska”, „Правда и память. Катынское преступление" (wystawa  w języku rosyjskim) (Rosja 2007-2008 –  Katyń, Smoleńsk, Miednoje, Sankt Petersburg);  „Żołnierze Generała Andersa” (Kirgizja i Kazachstan 2012 - 2013); „Zbrodnia i Pamięć. Bykownia – czwarty  cmentarz katyński” (Łódź 2013 - 2014). Ostatnią Jego dużą realizacją, w której współuczestniczył, była wystawa czasowa „Trwajcie w tym świętym dziedzictwie… - 1050. rocznica Chrztu Polski na ziemiach Archidiecezji Łódzkiej” (Łódź 2016-2017). R. Iwanicki napisał do tej wystawy swój ostatni scenariusz.  Konsultował go z wybitnymi znawcami historii łódzkiego kościoła katolickiego, w tym m. in. z: prof. Anną Kowalską-Pietrzak, prof. Małgorzatą Dąbrowską, dr hab. Zofią Wilk-Woś, ks. prof. Mieczysławem Różańskim, dr Karolem Chylakiem.

Warto wspomnieć w tym miejscu, że nie wszystkie scenariusze R. Iwanickiego zostały zaaprobowane przez cenzurę w okresie PRL.  Jego bliski kolega Andrzej Kacperski z Muzeum przytoczył następujące fakty: Jeszcze   przed, ale i po wprowadzeniu stanu wojennego współpracował ze mną i Konradem Czernielewskim (a Muzeum nosiło wtedy inną nazwę i inne cele miało realizować)  przy tworzeniu scenariuszy wystaw: „Generał Anders i jego żołnierze”, „Szli z zachodu i ze wschodu”, „Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie” -  ta ostatnia została zatrzymana w stanie wojennym przez cenzurę. 

Zaangażowany był  w działalność wyjaśniania i upowszechniania   prawdy o zbrodni katyńskiej. W łódzkim środowisku katyńskim postrzegany był jako strażnik pamięci o oficerach Wojska Polskiego i funkcjonariuszach Policji Państwowej oraz innych służb II RP – ofiarach zbrodni katyńskiej.

Inicjował w szkołach konkursy historyczne, których celem było przybliżenie wydarzeń związanych między innymi ze zbrodnią katyńską.

Z jego też inicjatywy na Radogoszczu w MTN w Łodzi organizowane były dla młodzieży  „lekcje historyczne” z udziałem kombatantów i „żywych świadków historii”, spotkania historyczne z uczestnikami walk niepodległościowych w Polsce, a także liczne inne zajęcia edukacyjne.

Jako muzealnik utrzymywał  kontakty z niektórymi muzeami działającymi w Polsce i za granicą. Kontakty  dotyczyły głównie wzmocnieniu realizowanych przedsięwzięć muzealnych. Pozyskiwał eksponaty na wystawy oraz wykorzystywał dorobek merytoryczny tych placówek. Ważnym osiągnięciem takich  działań była wymiana lub wspólna organizacja ekspozycji.

W Muzeum na Radogoszczu, w okresie od  29 kwietnia – 26 sierpnia 2016 r., gościła unikalna niemiecka wystawa czasowa p.t. „Auschwitz – fabryka śmierci”, którą wspólnie zrealizowało Centrum Dokumentacji Nazizmu Miasta Kolonia (NS-DOK), przy współpracy z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. Osobami odpowiedzialnymi ze strony MTN w Łodzi, które sprowadziły tę ekspozycję z Kolonii, byli m. in.: Izabela Terela, Ryszard Iwanicki i Michał Hankiewicz. Niezwykłą wartością tej wystawy było pokazanie obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w szczegółowym wymiarze planistycznym i budowlanym. Trzonem wystawy były rysunki techniczne i plany całego terenu zbrodni (w tym podobozu w Monowicach). Prezentowane rysunki techniczne zestawiono z rysunkami wykonanymi przez więźniów oraz ich biografiami. Łódź była pierwszym miejscem w Polsce, w którym można było zapoznać się z tą ekspozycją.

Utrzymywał najczęściej stałe kontakty z instytucjami i organizacjami oświatowymi, w tym z łódzkim kuratorium i szkołami. Na terenie Łodzi i regionu R. Iwanicki był organizatorem bądź współorganizatorem  licznych wystaw edukacyjnych. Na przykład szkolna wystawa stała pt.: „Świadectwa ocalałych. Wojna i okupacja 1939-1945.”, zrealizowana w 2012 r. z okazji nadania  Zespołowi Szkół Ogólnokształcących nr 4 w Łodzi, przy ul. Stawowej 28, im. Ireny Sendlerowej, prezentowana jest tam do dnia dzisiejszego. Autorami  scenariusza z ramienia MTN byli: R. Iwanicki, K. Czernielewski, A. Jędrzejewska.  Na ekspozycji tej poprzez dokumenty, fotografie i wspomnienia ukazana została martyrologia dzieci i młodzieży na ziemiach polskich w latach 1939 -1945, w tym losy dzieci z Litzmannstadt Getto oraz obozu dla dzieci i młodocianych przy ul. Przemysłowej w Łodzi i filii dla dziewcząt w Dzierżąznej koło Zgierza. Przedstawiona została również działalność Rady Pomocy Żydom „Żegota”, w której działała Irena Sendler.

W 2014 roku R. Iwanicki współpracował merytorycznie przy realizacji filmu oświatowego „Nasz Bohater” w reżyserii Pawła Joachimiaka, nakręconego przez Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej – Okręg Łódzki[9]. Dokument poświęcony był  kpt. Stefanowi Szletyńskiemu – łodzianinowi, harcerzowi, znanemu pracownikowi oświaty w Łodzi, zamordowanemu w Katyniu w 1940 r. Tłem scenariusza były dzieje Zbrodni Katyńskiej i proces jej ujawniania. Wywiadów dla potrzeb filmu udzielili m.in.: prof. Maria Magdalena Blombergowa z UŁ, Ryszard Iwanicki z MTN, Kazimiera i Janusz Langowie ze Stowarzyszenia „Rodzina Katyńska” w Łodzi, Jerzy i Andrzej Szletyńscy - synowie. R. Iwanicki na produkcję  tego filmu przygotował i zaprezentował liczne ruchome zabytki historyczne, dokumenty i fotografie. Premiera filmu dla społeczeństwa łódzkiego odbyła się w salach Łódzkiego Domu Kultury (ul. Traugutta 14),  w dniu 8 listopada 2014 r.

W 2016 r. R. Iwanicki współpracował przy realizacji filmu dokumentalnego o byłym niemieckim obozie dla dzieci i młodzieży przy ul. Przemysłowej w Łodzi (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt) pt.: "Odebrano nam całe dzieciństwo" w reżyserii Łukasza Bindka[10]. Wywiady dla potrzeb filmu przeprowadził redaktor Adam Ślusarski m.in. z: dwoma byłymi więźniami obozu, a także z Arcybiskupem Markiem Jędraszewskim, Ryszardem Iwanickim i Magdaleną Młynarską z MTN w Łodzi oraz innymi polskimi historykami.  Dokument zobrazował ogrom cierpień dzieci polskich w okresie okupacji niemieckiej podczas II Wojny Światowej. Był również wyrazem pamięci i hołdu wobec najmłodszych ofiar i bohaterów. Film wyemitowała Telewizja Trwam w dniu 14. października 2016 r.

Należy wspomnieć o naukowych wyjazdach R. Iwanickiego i udział w kilku  krajowych oraz międzynarodowych konferencjach  m. in.: 15 kwietnia 2010 r. uczestniczył w Łodzi na konferencji katyńskiej, zorganizowanej przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi i Archiwum Państwowe w Łodzi, przedstawił komunikat naukowy pt. „Zbrodnia Katyńska w działalności badawczej i popularyzatorskiej Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi”[11]; w 2012 r.  brał udział w sesji naukowej na  Uniwersytecie Państwowym w Dżalalabadzie (Kirgizja), poświęconej utworzeniu na terenie ZSRR w 1941 r., oddziałów Wojska Polskiego (Armii Andersa)[12].  R. Iwanicki podczas trwania tej konferencji zaprezentował i przedstawił wystawę MTN w Łodzi pt. „Armia Generała Andersa”[13]. Była to wystawa historyczna, która ukazała powstanie Armii Andersa w ZSRR i jej szlak bojowy, a także losy żołnierzy. Eksponowana była tam do końca grudnia 2012 r. Następnie  w 2013 r. ekspozycja trafiła dalej do Muzealno-Memorialnego Kompleksu Ofiar Politycznych Represji w AŁŻIR[14](Kazachstan).

 

Należy przypomnieć także wyjątkową aktywność R. Iwanickiego w Wojewódzkim Komitecie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Łodzi (WK OPWiM). W latach 1994 - 2016  współuczestniczył w pracach tego Komitetu. Współpracował wówczas z różnymi instytucjami, samorządami oraz stowarzyszeniami w zakresie upamiętniania tradycji niepodległościowych i martyrologii narodu polskiego. Dzięki wiedzy osobistej i właściwego zrozumienia idei „Pamięci Narodowej” przez R. Iwanickiego, zrodziło się wiele ważnych inicjatyw zbiorowych, które otrzymały wsparcie organizacyjne, merytoryczne i finansowe. Powstało w tym okresie wiele pomników, tablic pamięci oraz publikacji, związanych z upamiętnianiem walki i męczeństwa Polaków.

Podczas pracy muzealnej ściśle współpracował z gronem wybitnych polskich naukowców, głównie historykami i archeologami: śp. prof. Marią Nartonowicz-Kot,  prof. Jolantą Daszyńską,  prof. Małgorzata Dąbrowską, prof. Anną Kowalską-Pietrzak, Pawłem Samusiem, prof. Janem Szymczakiem, prof. Albinem Głowackim, prof. Andrzejem Lechem, prof. Krzysztofem Lesiakowskim, prof. Przemysławem Waingertnerem, dr hab. Andrzejem Kunertem, prof. Andrzejem Kolą,  prof. Marianem Głoskiem, prof. Marią Magdaleną Blombergową.

Ryszard Iwanicki prowadził niezwykle bogatą merytorycznie współpracę z wieloma instytucjami kulturalnymi i organizacjami społecznymi, którym bliskie były idee upamiętnienia miejsc i ludzi oraz upowszechniania w społeczeństwie prawdy historycznej, a szczególnie wśród młodzieży. Wśród nich były m.in.: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie, Stowarzyszenie „Rodzina Katyńska” w Łodzi, Związek Sybiraków w Łodzi, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Łódź, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Archiwum Państwowe w Łodzi, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Łodzi. Współpracował również z wieloma samorządami gminnymi i powiatowymi, placówkami muzealnymi w województwie łódzkim, w kraju i poza granicami Polski.

Udzielał wywiadów naukowych dla lokalnych i ogólnopolskich gazet i telewizji. Udzielał także konsultacji  pracownikom naukowym  oraz  studentom historii, archeologii, geografii i innych kierunków.

Za swoją pracę zawodową i społeczną otrzymał kilka dyplomów, medali i odznaczeń, między  innymi:  Srebrny Krzyż Zasługi (1989), Złota Odznaka „Zasłużony Działacz LOK (Ligi Obrony Kraju)” (1991), Srebrny Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1998 r.), Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (2011), Medal Pamiątkowy Stowarzyszenia „Rodzina Katyńska” w Łodzi, który został mu wręczony 21 grudnia  2016 r. w MTN w Łodzi.  Janusz  Lange - Prezes Zarządu Stowarzyszenia w uzasadnieniu napisał: Szanowny Panie. Bardzo cenimy wieloletnią, serdeczną współpracę z Panem i współdziałanie w wyjaśnianiu prawdy o zbrodni katyńskiej. Dziękujemy za współudział w opracowaniu wydawnictwa „Rozstrzelany życia los”, wystaw o tematyce katyńskiej i innych publikacji, jak  również aktywną obecność na sesjach naukowych, prowadzenie lekcji historii dla młodzieży szkolnej oraz udział  w uroczystościach katyńskich.  Medal jest wyrazem podziękowania za okazywaną pomoc w ocalaniu pamięci o naszych bliskich, obrońcach Ojczyzny, niewinnie zgładzonych przez sowieckie NKWD w 1940 r. w Katyniu, Charkowie, Twerze, Kijowie i innych nieznanych miejscach[15].

 

Był człowiekiem do głębi rzetelnym i uczciwym.  Postrzegany był jako lojalny kolega i współpracownik.  Odznaczał się niezwykle łagodnym charakterem. Wyróżniał się jako osoba niekonfliktowa, ale zawsze zdecydowana w działalności muzealnej. W stosunku do koleżanek, kolegów odnosił się  zawsze z szacunkiem, życzliwością i dużą dozą tolerancji. Z  MTN w Łodzi był związany niezwykle emocjonalnie.

Dzięki posiadanym walorom intelektu i serca – pozyskał zaufanie, sympatię  i przyjaźń zarówno swych dawnych uniwersyteckich profesorów, dyrekcji MTN oraz licznego grona koleżanek i kolegów z tej instytucji, i spoza niej, w kraju oraz poza jego granicami.

Realizował wspólnie z rodziną liczne wycieczki turystyczne po Polsce (często wyjeżdżał z najbliższymi  do Krakowa, Gdańska, Warszawy … i do innych miejsc w naszym kraju). Odwiedzał różne muzea, galerie, ciekawe miejsca historyczne oraz zabytkowe budowle. 

Oddany był swojej rodzinie, córce Agnieszce oraz ukochanej żonie Jolancie, która wytrwale wspierała go w chorobie. Podobnie jak żona, uważał, że w życiu każdego człowieka najważniejsza jest „najbliższa rodzina i dobro jakie z niej idzie”. 

Nasz kolega Ryszard Iwanicki zmarł 25 kwietnia 2017 r. w Łodzi w wieku 64 lat.  Jego pogrzeb odbył się 2 maja 2017 r. Został pochowany na  cmentarzu komunalnym w Zgierzu przy ul. Konstantynowskiej 75.

Kolegę  Ryszarda Iwanickiego poznałem w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, podczas jego studiów historycznych na Uniwersytecie Łódzkim, kiedy rozpoczynałem pracę zawodową, w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Pracując wówczas w Dziale Okresu Wędrówek Ludów i Średniowiecza kontaktował się ze mną w sprawach  wypożyczeń eksponatów muzealnych. Potem, w latach  1994 – 2017 pomagał mi m. in. przy adiustacji artykułów  z badań archeologiczno-ekshumacyjnych w Charkowie i Kijowie – Bykowni. 

Wymienione powyżej działania Ryszarda Iwanickiego, jego sumienna muzealna praca oraz wielorakie inicjatywy w zakresie historycznego upamiętniania Polskich Tradycji Niepodległościowych  i edukacji społeczeństwa w Łodzi, w Polsce i poza granicami naszego kraju, których celem było przypominanie chwalebnej przeszłości Naszego Narodu, a także propagowanie patriotycznych i obywatelskich wzorców w procesie wychowawczym młodego pokolenia, upoważniły mnie do skreślenia powyższych słów o moim  koledze.

Pozostanie w mojej pamięci jako znakomity muzealnik i wybitny znawca historii Polski, ale przede wszystkim jako wspaniały kolega.

 

                                                                        Mieczysław Góra

 

 

Łódź,  10 maja 2017 r. 

 

 

Do tekstu wykorzystano:

1. Ikonografię – fotografie z  Archiwum Ikonograficznego  MTN w Łodzi.

2. Sprawozdania MTN (roczne).

3. Archiwalia (teczka personalna Ryszarda Iwanickiego z MTN w Łodzi oraz informacje ze strony internetowej Muzeum).

4. Opracowania naukowe Ryszarda Iwanickiego (około 30 pozycji).

5. Informacje ustne żony Jolanty i córki  Agnieszki o Ryszardzie Iwanickim.

6. Wspomnienia ustne o  Ryszardzie Iwanickim koleżanek i kolegów z MTN w Łodzi.



[1] W 1975 r. przekształciło się ono w Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

[2] Od 1 stycznia 1990 roku na Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, na bazie dotychczasowych zbiorów, ale z gruntownie zmienioną formułą i innymi głównymi celami działania.

[3] K. Czernielewski, R. Iwanicki, H. Siemiński, Rozstrzelany życia los… Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk, red. H. Siemiński, Stowarzyszenie Rodzina Katyńska w Łodzi, MTN, Łódź 1997, ss. 431.

[4] R. Iwanicki, H. Siemiński,  XX lat historii NSZZ „Solidarność, red. H. Siemiński, Zarząd Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność”, MTN, grudzień 2000 r. – marzec 2001, ss. 62.

[5] R. Iwanicki, G. Janaszek, A. Rukowiecki,  Martyrologium Łódzkie, Przewodnik po Radogoszczu i Miejscach Pamięci Narodowej, red. Henryk Siemiński, MTN – Oddział Radogoszcz, Łódź 2005, ss. 156.

[6] R. Iwanicki, G. Janaszek, Prawda i Pamięć. Zbrodnia Katyńska, Правда и память. Катынское преступление", red. H. Siemiński, MTN w Łodzi, Музей Традиции Независимости в Лодзи, Łódź 2007-2008  – Rosja (Katyń, Smoleńsk, Miednoje, Sankt Petersburg], folder do wystawy  w języku rosyjskim, ss. 16.

[7] R. Iwanicki,  Wystawa czasowa „Trwajcie w tym świętym dziedzictwie… -  charakterystyka ekspozycji i ważniejsze eksponaty [w:] Trwajcie w tym świętym dziedzictwie… - 1050. rocznica Chrztu Polski na ziemiach Archidiecezji Łódzkiej, red. dr Sylwia Wielichowska i Ryszard Iwanicki, MTN, Łódź 2016, s. 15

[8] W Muzeum współpracował przy realizacji kilku wystaw stałych m.in.: „Drogi do Niepodległej…” (MTN Gdańska 13 MTN), „Łódź i Ziemia Łódzka w okresie wojny i okupacji 1939 -1945” (MTN Oddział Martyrologii Radogoszcz).

[9] Zobacz film na  filmweb.pl - link:   http://www.filmweb.pl/film/Nasz+Bohater-2014-652265. 

[10] Zobacz film na You Tube.pl - link:    https://www.youtube.com/watch?v=K9G20hXkFpI .

[11] R. Iwanicki, H. Siemiński, Zbrodnia Katyńska w działalności badawczej i popularyzatorskiej Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, [w:] Jeńcy wojenni z  łódzkiego - ofiary zbrodni katyńskiej, red. J. Żelazko i P. Zawilskiego, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Łodzi,  Łódź 2011, s. 139-154.

[12] Kiedy w 1941 roku Niemcy zaatakowały Związek Sowiecki, Stalin zgodził się na utworzenie w ZSRR polskiej armii. W jej skład weszli żołnierze, a także cywile aresztowani i wywiezieni na „Wschód” po zakończeniu kampanii wrześniowej. Wstąpienie do wojska polskiego było dla zesłanych tam Polaków jedyną szansą na wydostanie się z łagrów i więzień. Dowódcą Armii Polskiej został generał Władysław Anders. Wkrótce jednak Stalin wstrzymał nabór ludzi do wojska oraz zmniejszył dla niej dostawy żywności i uzbrojenia. Z tego też powodu polscy żołnierze opuścili w 1942 roku Związek Sowiecki i udali się na Bliski Wschód.

[13] Zobacz więcej  o tej  ekspozycji i konferencji na stronie internetowej MTN w Łodzi: http://www.muzeumtradycji.pl/2-2014/2/287,wystawa-armia-generala-andersa-w-kirgizji.html

[14] AŁŻIR – Obóz pracy przymusowej w ZSRR, powstał w 1938 r. i funkcjonował do roku 1953.   Właściwa nazwa tego obozu: „Akmolińskij Łagier Żjen Izmiennikow Rodiny” (Akmoliński Obóz Żon Zdrajców Ojczyzny). Stanowił organizacyjnie kobiecy podobóz Karłagu, jednego z największych łagrów istniejących na terenie Kazachstanu, w obwodzie karagandzkim.  Ofiarami tego obozu było kilkadziesiąt tysięcy kobiet pochodzących z 60 narodowości, w tym 173 Polki.

[15] Zobacz więcej na stronie internetowej MTN w Łodzi: http://www.muzeumtradycji.pl/aktualnosci/2/916,spotkanie-oplatkowe-z-rodzina-katynska.html

« powrót do góry